Παλαιά Μητρόπολη Βέροιας

Ο μιναρές είναι το πρώτο πράγμα που δεν ταιριάζει, και ακριβώς γι’ αυτό η Παλαιά Μητρόπολη δεν διαβάζεται ως «ακόμη μία βυζαντινή εκκλησία». Είναι τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με υποτυπώδες εγκάρσιο κλίτος, ένα από τα μεγάλα επισκοπικά κτίσματα που χτίστηκαν στη Μακεδονία τον 11ο αιώνα, αφιερωμένη στον Απόστολο Παύλο. Το νότιο κλίτος δεν σώζεται· κατέρρευσε σε άγνωστο χρόνο. Ό,τι μένει είναι αρκετό για να δείξει το μέγεθος που είχε ο μητροπολιτικός ναός όταν η Βέροια ήταν έδρα και όχι απλώς πόλη με πολλά παρεκκλήσια.

Οι τοιχογραφίες, σε δύο χρόνους

Ο σωζόμενος διάκοσμος δεν είναι ενιαίος. Το μεγαλύτερο μέρος χρονολογείται στον 13ο αιώνα, σε δύο φάσεις: μία ανάμεσα στα 1215/16 και 1224/25 και μία ανάμεσα στα 1270 και 1290. Οι τοιχογραφίες στον ανατολικό τομέα του βόρειου κλίτους είναι νεότερες, γύρω στο 1320. Δεν πρόκειται για «θαυμαστά διατηρημένα ψηφιδωτά», όπως επαναλαμβάνουν πρόχειροι οδηγοί· ο πλούτος εδώ είναι τοιχογραφικός, και η φθορά είναι μέρος της ανάγνωσης. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας κρατά τον ναό ανοιχτό με σταθερό ωράριο, διαφορετικό από τις μικρές ενοριακές εκκλησίες που ανοίγουν μόνο σε λειτουργία.

Χουνκιάρ τζαμί

Στην οθωμανική περίοδο η εκκλησία μετατράπηκε σε τέμενος με το όνομα Χουνκιάρ τζαμί, το τζαμί της νίκης ή το αυτοκρατορικό. Από εκείνη τη φάση μένει ορατός ο μιναρές και μέρος των εσωτερικών και εξωτερικών επιχρισμάτων. Η μετατροπή δεν ήταν η μοναδική στη Βέροια — οι πηγές μετρούν δεκατέσσερα τεμένη — αλλά είναι η μόνη όπου ο επισκοπικός ναός του 11ου αιώνα και ο μιναρές διαβάζονται στο ίδιο κέλυφος. Μετά την αποκατάσταση ο χώρος καθαγιάστηκε ξανά ως χριστιανικός ναός, χωρίς να σβηστεί η οθωμανική φάση.

Πώς την επισκέπτεται κανείς

Η Παλαιά Μητρόπολη δεν είναι ο σημερινός μητροπολιτικός ναός. Η έδρα των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου βρίσκεται αλλού στην πόλη, με τέμπλο και θρόνο του 18ου αιώνα. Εδώ έρχεται κανείς για το κτίσμα και τη ζωγραφική. Σεβαστείτε το ωράριο της Εφορείας, μην ακουμπάτε τις τοιχογραφίες και μη χρησιμοποιείτε φλας. Αν έχετε μόνο μία στάση στη βυζαντινή Βέροια, ας είναι αυτή· αν έχετε δεύτερη, κατεβείτε στον ναό της Αναστάσεως του Σωτήρος, όπου υπογράφει ο Γεώργιος Καλλιέργης.