Ιερός Ναός Χριστού Αντιφωνητή

Το έγγραφο του 1326 είναι η σταθερή ημερομηνία για τον Χριστό Αντιφωνητή. Δεν λέει «κτίστηκε το 1326» με την έννοια μιας κτητορικής επιγραφής σαν του Καλλιέργη· λέει ότι ο ναός υπάρχει ήδη και είναι γνωστός. Ήταν καθολικό ανδρικής αστικής μονής, δηλαδή μονής μέσα στην πόλη και όχι στο βουνό. Στη σημερινή, νεωτερικά αλλοιωμένη μορφή του, κρατά ελάχιστο τοιχογραφικό διάκοσμο των μέσων περίπου του 18ου αιώνα. Όποιος έρχεται για παλαιολόγεια ζωγραφική θα φύγει άδικα απογοητευμένος.

Τι σημαίνει Αντιφωνητής

Η προσωνυμία Αντιφωνητής αποδίδεται σε εικόνες του Χριστού που «απαντούν», κατά την παράδοση, σε όποιον προσεύχεται μπροστά τους. Στη Βέροια η προσωνυμία έμεινε στο κτίσμα μιας αστικής μονής, όχι σε φορητή εικόνα που να εκτίθεται χωριστά. Δεν διαθέτουμε δημοσιευμένη διήγηση θαύματος δεμένη ειδικά με αυτόν τον ναό, και δεν θα επινοήσουμε μία. Η αξία του μνημείου είναι θεσμική: δείχνει ότι τον 14ο αιώνα η Βέροια είχε ανδρικές μονές μέσα στα τείχη, δίπλα στα οικογενειακά παρεκκλήσια των αρχόντων.

Γιατί σώζεται τόσο λίγο χρώμα

Οι αστικές μονές της οθωμανικής περιόδου έχασαν συχνά τα κελιά τους και κράτησαν μόνο το καθολικό, έπειτα επισκευασμένο σε σημείο που η κάτοψη δυσκολεύει. Εδώ η επισκευή άφησε λίγη ζωγραφική του 18ου αιώνα, αρκετή για να τεκμηριώσει ότι ο ναός δεν εγκαταλείφθηκε, όχι αρκετή για να συναγωνιστεί τον Άγιο Βλάσιο ή τον Μέγα Θεολόγο. Η τίμια περιγραφή είναι αυτή: μνημείο θεσμού, φτωχό σε σωζόμενη ζωγραφική.

Επίσκεψη

Ο ναός ανοίγει κατά κανόνα κατόπιν συνεννόησης ή σε ώρα ακολουθίας, όχι με το ωράριο της Εφορείας που ισχύει για την Παλαιά Μητρόπολη και την Ανάσταση. Ρωτήστε στην ενορία πριν κάνετε παράκαμψη. Σεμνή ενδυμασία και ησυχία. Αν την ίδια μέρα έχετε δει τον Καλλιέργη, κρατήστε τον Αντιφωνητή ως υπόμνηση ότι δεν σώθηκαν όλα όσα υπήρχαν το 1326, και ότι η απουσία τοιχογραφιών είναι κι αυτή ιστορικό δεδομένο.

Ένα έγγραφο του 1326 δεν αντικαθιστά χαμένη ζωγραφική. Αν φύγετε δυσαρεστημένοι, η δυσαρέσκεια ανήκει στην κατάσταση του μνημείου, όχι σε εσάς. Κρατήστε την επίσκεψη σύντομη και ειλικρινή, και δώστε την ώρα που γλιτώσατε στην Ανάσταση του Σωτήρος, όπου ο ίδιος αιώνας έχει όνομα ζωγράφου.