Ιερός Ναός Παναγίας Φανερωμένης

Το όνομα της Παναγίας Φανερωμένης δεν βγήκε από την κάτοψη. Βγήκε από μια εικόνα. Ο ναός είναι τρίκλιτη βασιλική του τέλους του 16ου ή των αρχών του 17ου αιώνα, με επισκευές και μετατροπές στον 20ό. Στο διακονικό φυλάσσεται η εικόνα της Θεοτόκου Φανερωμένης, έργο του δευτέρου μισού του 13ου αιώνα, παλαιότερη από το κτίσμα που την στεγάζει κατά τρεις αιώνες τουλάχιστον. Όποιος χρονολογεί τον ναό από την εικόνα κάνει το ανάποδο λάθος από εκείνον που αγνοεί την εικόνα.

Κτίσμα και εικόνα

Ελάχιστα ίχνη τοιχογραφιών, του τέλους του 16ου ή των αρχών του 17ου αιώνα, μένουν στον νότιο τοίχο. Ο ναός δεν είναι κατάγραφος σαν τον Άγιο Νικόλαο του Ανθίμου. Η φορητή εικόνα είναι το κύριο έργο, και η θέση της στο διακονικό εξηγεί γιατί πολλοί επισκέπτες φεύγουν χωρίς να την έχουν δει: κοιτούν το τέμπλο και δεν ζητούν το διακονικό. Η προσωνυμία Φανερωμένη ανήκει σε εικόνες που, κατά την τοπική αφήγηση κάθε τόπου, «φανερώθηκαν»· για τη βεροιώτικη εικόνα δεν επαναλαμβάνουμε διήγηση εύρεσης που δεν τεκμηριώνεται πέρα από το ίδιο το όνομα.

Οι επεμβάσεις του 20ού αιώνα

Οι μετατροπές του περασμένου αιώνα άλλαξαν ανοίγματα και επιχρίσματα. Μην περιμένετε αδιατάρακτο κέλυφος του 1600. Περιμένετε μια ενοριακή βασιλική που κράτησε μια εικόνα του 13ου αιώνα επειδή η ενορία την είχε σε χρήση, όχι επειδή την απέσυρε σε μουσείο. Αν η εικόνα μεταφερθεί κάποτε για συντήρηση, η απουσία της πρέπει να λέγεται· μην επιμένετε να «ανοίξει» το διακονικό αν ο νεωκόρος το κρατά κλειστό.

Επίσκεψη

Ανοίγει για ακολουθίες και κατόπιν συνεννόησης. Σεμνή ενδυμασία, χωρίς φλας στην εικόνα, χωρίς άγγιγμα του ξύλου. Η Φανερωμένη δένεται νοηματικά με το Βυζαντινό Μουσείο, όπου εκτίθενται άλλες φορητές εικόνες της πόλης, αλλά η σύγκριση γίνεται μόνο αν η εικόνα είναι ορατή. Ρωτήστε πριν ανεβείτε. Η στάση είναι σύντομη και συγκεκριμένη: νότιος τοίχος για τα ίχνη του 16ου–17ου αιώνα, διακονικό για τον 13ο.

Αν η εικόνα του 13ου αιώνα απουσιάζει για συντήρηση, η σελίδα δεν καταρρέει: μένει ο νότιος τοίχος με τα ίχνη του 16ου ή του 17ου αιώνα και μένει η ιστορία του ονόματος. Ρωτήστε πού βρίσκεται η εικόνα πριν ανεβείτε ως το διακονικό και βρείτε κενό προσκυνητάρι.