Ιερός Ναός Αγίου Δημητρίου

Στην οδό Αγίου Δημητρίου 10 ο Άγιος Δημήτριος είναι τρίκλιτη βασιλική των μέσων του 16ου αιώνα. Δεν ανήκει στη γενιά του Καλλιέργη ούτε στη γενιά της Παλαιάς Μητρόπολης. Χτίστηκε όταν η Βέροια ήταν ήδη οθωμανική πόλη και οι ορθόδοξοι συνέχιζαν να παραγγέλλουν ναούς και τέμπλα. Ο άγιος Δημήτριος, μεγαλομάρτυρας της Θεσσαλονίκης, τιμάται στις 26 Οκτωβρίου· η αφιέρωση δένει τη Βέροια με τη μητρόπολη της Θεσσαλονίκης χωρίς να κάνει τον ναό «παράρτημα» του αγίου Δημητρίου της συμπρωτεύουσας.

Τέμπλο, όχι τοιχογραφικός κύκλος

Ελάχιστα ίχνη τοιχογραφιών του δευτέρου μισού του 16ου αιώνα μένουν ακάλυπτα από επιχρίσματα. Το βάρος έχει μεταφερθεί στο ξυλόγλυπτο τέμπλο των αρχών του 18ου αιώνα και στις δεσποτικές εικόνες λίγο μεταγενέστερης εποχής. Όποιος μπαίνει ψάχνοντας «βυζαντινές τοιχογραφίες σε καλή κατάσταση» διαβάζει λάθος μνημείο. Όποιος σταθεί στο τέμπλο βλέπει την τέχνη που η πόλη μπορούσε να παραγγείλει δύο αιώνες μετά την ίδρυση του ναού, όταν το ξύλο άντεχε καλύτερα από τον σοβά.

Ενορία, όχι μουσείο

Ο ναός λειτουργεί ως ενοριακός. Ανοίγει για τις ακολουθίες και, κατά περίπτωση, για επίσκεψη κατόπιν συνεννόησης. Δεν ανήκει στον στενό κατάλογο των δώδεκα ναών που η Εφορεία κρατά με σταθερό ωράριο ξενάγησης. Αυτό δεν τον κάνει λιγότερο σημαντικό· τον κάνει τόπο που πρέπει να σεβαστεί κανείς όταν υπάρχει κόσμος, βάπτιση ή μνημόσυνο. Η διεύθυνση είναι κεντρική και περπατιέται από την πλατεία.

Τι να προσέξετε

Μην ακουμπάτε το τέμπλο και μη φωτογραφίζετε πιστούς. Αν οι τοιχογραφίες είναι καλυμμένες, μην ζητάτε να «ξεφλουδιστεί» ο σοβάς· η αποκάλυψη είναι δουλειά συντηρητή. Συνδυάστε τον Άγιο Δημήτριο με τον ναό των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου, όπου το ξυλόγλυπτο του 18ου αιώνα είναι ακόμη πλουσιότερο, ή με τον Άγιο Στέφανο, άλλη βασιλική που διαδέχθηκε παλαιότερο κτίσμα. Ο Οκτώβριος, στη γιορτή, είναι η ημέρα που ο ναός γεμίζει· τις άλλες ημέρες είναι ήσυχος και αυτό είναι προσόν.

Το τέμπλο των αρχών του 18ου αιώνα θέλει κοντινό μάτι, όχι γενική λήψη του κλίτους. Οι δεσποτικές εικόνες είναι λίγο μεταγενέστερες από το ξύλο που τις κρατά. Μην τις ξεκολλάτε οπτικά από το τέμπλο και μην τις περιγράφετε ως βυζαντινές επειδή ο ναός ιδρύθηκε στα μέσα του 16ου αιώνα.