Ιερά Μονή Αγίου Αθανασίου Σφηνίτσης

Δύο χιλιόμετρα νότια της Αγκαθιάς, χαμηλά στον κάμπο και όχι στο Βέρμιο, ένας ψηλός περίβολος με πολεμίστρες κλείνει την Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή Μονή Αγίου Αθανασίου Σφηνίτσης. Το τοπωνύμιο απαντά και ως Σφήνιτσα ή Σφήνισσα. Ανήκει στον Δήμο Αλεξάνδρειας, κοντά στα όρια με την Πιερία, περίπου 32 χιλιόμετρα ανατολικά της Βέροιας μέσω Μελίκης. Από μακριά μοιάζει με μικρό φρούριο· από κοντά είναι μονή του κάμπου, με κρήνη στην είσοδο και καθολικό από πελεκητή πέτρα.

Ό,τι μαρτυρείται

Ο ακριβής χρόνος κτίσης δεν είναι γνωστός. Η παλαιότερη ασφαλή μνεία που έχει δημοσιευθεί είναι επιστολή των τελών του 18ου αιώνα, του επισκόπου Κίτρους Ζαχαρία προς τον επίσκοπο Καμπανίας, σωζόμενη σε κώδικα της μονής Βλατάδων. Το 1822, μετά την αποτυχία της επανάστασης στη Νάουσα, οι Οθωμανοί πυρπόλησαν τη μονή. Στον Μακεδονικό Αγώνα έγιναν προσπάθειες να χρησιμοποιηθεί ο χώρος από τις ελληνικές ομάδες. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή λειτούργησε ως ορφανοτροφείο· μεταξύ 1923 και 1930 μαρτυρείται ορφανοτροφείο αρρένων με την εποπτεία αγγλικού σωματείου, και αλλού η μνήμη κρατά περίπου τριακόσια προσφυγόπουλα. Σεισμός του 1928 πρόσθεσε ζημιές. Στα 1950 άρχισαν οι πρώτες αναστηλώσεις, χωρίς όμως μοναχούς.

Γυναικεία μονή από το 1995

Η μονή είχε διακόψει τη λειτουργία της από έλλειψη μοναχών. Μετά την ενθρόνιση του μητροπολίτη Παντελεήμονος εγκαταστάθηκαν δύο μοναχές και με το προεδρικό διάταγμα 127 (ΦΕΚ 77/26.4.1995) μετατράπηκε σε γυναικεία. Το καθολικό ανακαινίστηκε εκ βάθρων και τα θυρανοίξια έγιναν στις 27 Δεκεμβρίου 1994. Τον ίδιο χρόνο επισκευάστηκε η νότια πτέρυγα των κελιών, που αργότερα έγινε ξενώνας, διαμορφώθηκαν αρχονταρίκι και αυλή, και στα επόμενα χρόνια προστέθηκαν εργαστήρια και παρεκκλήσι της αγίας Ολυμπιάδας. Μέσα στον ναό ξεχωρίζουν ξυλόγλυπτος θρόνος, βημόθυρα και η σύνθεση της Σταύρωσης στο τέμπλο.

Πανήγυρη και επίσκεψη

Πανηγυρίζει τον Άγιο Αθανάσιο Αλεξανδρείας, στις 18 Ιανουαρίου, και η Μητρόπολη συχνά λειτουργεί και μεθεόρτια. Η είσοδος κλείνει με βαριά πόρτα· μην την περνάτε σαν αυλή πάρκου. Τηλεφωνήστε πριν την επίσκεψη, φορέστε σεμνά και μη ζητάτε να φωτογραφίσετε τις μοναχές. Από τη Βέροια ο δρόμος μέσω Μελίκης είναι ο σαφέστερος. Η Σφηνίτσα εξηγεί ένα άλλο πρόσωπο της Ημαθίας από τις μονές του Βερμίου: κάμπος, Ρουμλούκι, προσφυγιά και ένας περίβολος που χτίστηκε για να αντέχει, όχι για να φωτογραφίζεται.