Ιερός Ναός Αγίου Σάββα της Κυριώτισσας

Ο Άγιος Σάββας της ενορίας της Κυριώτισσας δεν είναι «ναός του 14ου αιώνα» ούτε «ναός του 19ου». Είναι και τα δύο, σε διαφορετικά μέρη του ίδιου κελύφους. Από την παλαιότερη τρίκλιτη βασιλική του 14ου αιώνα διατηρούνται ο ανατολικός τοίχος και οι διαχωριστικοί τοίχοι της πρόθεσης και του διακονικού. Το υπόλοιπο χρονολογείται στις αρχές του 19ου αιώνα. Η κόγχη του ιερού, απ’ έξω, έχει πλούσιο κεραμοπλαστικό διάκοσμο· από μέσα, τοιχογραφίες του 14ου αιώνα.

Πού να σταθεί το μάτι

Η κεραμοπλαστική της κόγχης είναι το στοιχείο που φαίνεται από τον δρόμο και συχνά το μόνο που φωτογραφίζεται. Οι τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, μέσα στην κόγχη, είναι ο λόγος που ο ναός θεωρείται μνημείο και όχι μόνο ενοριακός ναός. Ο άγιος Σάββας ο Ηγιασμένος τιμάται στις 5 Δεκεμβρίου. Η προσωνυμία «της Κυριώτισσας» τον τοποθετεί στη γειτονιά, μαζί με τον Άγιο Ανδρέα της Κυριώτισσας, και τον ξεχωρίζει από άλλους ναούς του ίδιου αγίου εκτός πόλης.

Η γειτονιά

Η Κυριώτισσα είναι μία από τις τρεις διαδρομές που προβάλλει η Εφορεία, μαζί με τη Μακαριώτισσα και το ιστορικό κέντρο. Στην ίδια γειτονιά ανοίγουν, σε καθορισμένες ημέρες, η Παναγία Βαλτεσινή, ο Άγιος Βλάσιος και ο Άγιος Ανδρέας. Ο Άγιος Σάββας δεν είναι πάντα στο ίδιο ωράριο με αυτούς· ρωτήστε πριν τον συμπεριλάβετε ως τέταρτη στάση. Το Βυζαντινό Μουσείο, στον Μύλο του Μάρκου, βρίσκεται στην έξοδο της ίδιας γειτονιάς και κρατά εικόνες και αποτοιχισμένες τοιχογραφίες που βοηθούν να διαβαστεί ό,τι μέσα στον ναό είναι φθαρμένο.

Επίσκεψη

Κοιτάξτε την κόγχη και απ’ έξω και από μέσα. Μην ακουμπάτε τα κεραμικά και μη φωτίζετε τις τοιχογραφίες με φακό κολλητά στο κονίαμα. Αν ο κυρίως ναός του 19ου αιώνα σάς φανεί «καινούργιος», δεν κάνετε λάθος· το παλαιό υλικό είναι ανατολικά. Η τιμιότητα αυτής της διάκρισης αξίζει περισσότερο από μια γενική φράση περί «βυζαντινού κοσμήματος».

Η κεραμοπλαστική φθείρεται από την υγρασία της γειτονιάς. Μη σκαρφαλώνετε για κοντινή φωτογραφία και μην ακουμπάτε τα πήλινα. Από μέσα, οι τοιχογραφίες του 14ου αιώνα στην κόγχη είναι ο αντίποδας: θέλουν χρόνο και χαμηλό φως, όχι την ίδια γωνία λήψης με το εξωτερικό.