Ιερός Ναός Αγίου Ανδρέα της Κυριώτισσας

Ο Άγιος Ανδρέας της Κυριώτισσας είναι μικρός μονόχωρος ναός του 15ου αιώνα. Αργότερα απέκτησε συνεχή κλειστή στοά στη βόρεια και στην ανατολική πλευρά, και σήμερα όλοι οι χώροι καλύπτονται με κοινή τετράριχτη στέγη. Η στέγη ενώνει οπτικά ό,τι χτίστηκε σε δύο χρόνους. Υπάρχει και άλλος Άγιος Ανδρέας στην πόλη, της ενορίας του Αγίου Γεωργίου, μονόχωρος του 16ου αιώνα· μην τους ανταλλάσσετε.

15ος αιώνας και 1720

Οι τοιχογραφίες στο ιερό και στην εξωτερική όψη του βόρειου τοίχου χρονολογούνται στον 15ο αιώνα. Οι υπόλοιπες χρονολογούνται με επιγραφή στο 1720. Η επιγραφή είναι το εργαλείο του επισκέπτη: ό,τι δεν ανήκει στο ιερό και στον εξωτερικό βόρειο τοίχο δεν πρέπει να λέγεται «βυζαντινό» από συνήθεια. Ο απόστολος Ανδρέας, ο πρωτόκλητος, τιμάται στις 30 Νοεμβρίου. Στη Μακεδονία η μνήμη του είναι διαδεδομένη, αλλά εδώ το ενδιαφέρον δεν είναι η διάδοση· είναι η διπλή χρονολόγηση μέσα σε ένα μικρό κέλυφος.

Η διαδρομή της Κυριώτισσας

Η Εφορεία ανοίγει τον Άγιο Ανδρέα μαζί με την Παναγία Βαλτεσινή και τον Άγιο Βλάσιο, Δευτέρα και Παρασκευή σε μεσημβρινές ώρες, σύμφωνα με το πρόγραμμα που ανακοινώνει. Άλλες ημέρες η πόρτα μπορεί να είναι κλειστή χωρίς ο ναός να είναι εγκαταλελειμμένος. Η γειτονιά περπατιέται καλά από το Βυζαντινό Μουσείο. Ο Άγιος Σάββας της ίδιας ενορίας, με την κεραμοπλαστική κόγχη του 14ου αιώνα, είναι η φυσική προηγούμενη ή επόμενη στάση.

Μέσα

Ο ναός είναι στενός. Δύο άτομα αρκούν για να κλείσουν τον διάδρομο. Αφήστε τις τσάντες, μη φωτογραφίζετε την εξωτερική ζωγραφική του βόρειου τοίχου με τον ήλιο κάθετα στον φακό — το φλας είναι ακόμη χειρότερο — και διαβάστε την επιγραφή του 1720 πριν φύγετε. Η Κυριώτισσα αποζημιώνει την πεζή διαδρομή περισσότερο από την επίσκεψη με αυτοκίνητο, γιατί οι τρεις ναοί της διαδρομής απέχουν λίγα λεπτά με τα πόδια.

Η τετράριχτη στέγη κρύβει τη διάκριση ανάμεσα στον ναό του 15ου αιώνα και στη στοά. Από μέσα η διάκριση επιστρέφει, αν κοιτάξετε πού σταματά η ζωγραφική του 15ου αιώνα και πού αρχίζει το 1720. Δύο λεπτά στην επιγραφή αξίζουν περισσότερο από δέκα φωτογραφίες της στέγης.