Ιερός Ναός Οσίου Παταπίου και παλαιοχριστιανικός χώρος

Ο ναός του Οσίου Παταπίου είναι το ορατό κτίσμα. Το ενδιαφέρον, για όποιον κατεβαίνει τα σκαλιά του αρχαιολογικού χώρου, είναι ό,τι βρίσκεται από κάτω και γύρω του. Στα ερείπια παλαιότερων κτισμάτων ανοικοδομήθηκε, στις αρχές του 16ου αιώνα, ο μεταβυζαντινός ναός. Γύρω του διακρίνονται τα λείψανα παλαιοχριστιανικού βαπτιστηρίου του 4ου αιώνα και τρίκλιτης βασιλικής με εγκάρσιο κλίτος του 5ου αιώνα. Η Βέροια δεν αρχίζει εκκλησιαστικά τον 11ο αιώνα με την Παλαιά Μητρόπολη· εδώ φαίνεται η προηγούμενη πόλη.

Βαπτιστήριο και βασιλική

Από το βαπτιστήριο σώζονται το τετράκογχο φωτιστήριο, η χτιστή οκταγωνική κολυμβήθρα και τμήμα του προαύλειου οίκου, με επιδαπέδια ψηφιδωτά και μαρμαροθετήματα. Η βασιλική θεμελιώθηκε πάνω στα ερείπια του βαπτιστηρίου. Στη βόρεια και στη νότια πλευρά είχε βοηθητικούς χώρους και ένα αψιδωτό κτίριο που ταυτίστηκε με επισκοπείο. Κοσμείται κι αυτή με ψηφιδωτά και μαρμαροθετήματα. Θεωρείται πιθανό ότι ήταν ο κεντρικός ναός της παλαιοχριστιανικής Βέροιας και ότι συνδεόταν με τη ρωμαϊκή οδό που ακολουθεί τη σημερινή οδό Βενιζέλου. Ο Όσιος Πατάπιος, ασκητής της Αιγύπτου που τιμάται στις 8 Δεκεμβρίου, έδωσε το όνομά του στον νεότερο ναό, όχι στη βασιλική.

Ο ναός του 16ου αιώνα

Ο ίδιος ο ναός κρατά τοιχογραφίες των αρχών του 16ου αιώνα στο ιερό και στη βόρεια αρχική κιονοστοιχία, του τέλους του ίδιου αιώνα στον νότιο και δυτικό τοίχο του νεότερου ναού και στον βόρειο τοίχο του αρχικού, και των αρχών του 17ου και του 18ου αιώνα στον νάρθηκα. Οι φάσεις μαρτυρούν συνεχείς μετατροπές. Η διεύθυνση στην οδό Καπετάν Άγρα 5 αντιστοιχεί σε αυτό το σύνολο, στο κέντρο της πόλης.

Επίσκεψη μαζί με την Ανάσταση

Η Εφορεία ανοίγει τον αρχαιολογικό χώρο του Αγίου Παταπίου μαζί με τον ναό της Αναστάσεως του Σωτήρος, καθημερινά εκτός Τρίτης. Μην περπατάτε πάνω στα ψηφιδωτά εκτός των διαδρόμων, μην ακουμπάτε την κολυμβήθρα και μη φωτογραφίζετε με φλας τα δάπεδα. Ο χώρος εξηγεί γιατί η πόλη ονομάστηκε «μικρή Ιερουσαλήμ» πολύ πριν μετρηθούν οι σαράντα οκτώ βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες: η πυκνότητα αρχίζει από τον 4ο και τον 5ο αιώνα, όχι από τα σοκάκια του 18ου.