Παλαιός Ιερός Ναός των Μεγάλων Αγίων Αναργύρων

Οι Βεροιώτες λένε Μεγάλους ή παλαιούς Αγίους Αναργύρους για να τους ξεχωρίσουν από τους Μικρούς, μονόχωρο ναό του 1706, και από τον νεότερο ενοριακό ναό των Αναργύρων. Το κτίσμα που στέκεται είναι πεντάκλιτος ναός με δίριχτη στέγη, των αρχών του 19ου αιώνα. Διαδέχθηκε πρωιμότερο ναό από τον οποίο σώζεται μόνο ο ανατολικός τοίχος. Ελάχιστες ορατές σήμερα τοιχογραφίες του προχωρημένου 16ου αιώνα κοσμούν αυτό το αρχικό τμήμα. Πέντε κλίτη είναι πολλά για τη Βέροια· η κάτοψη από μόνη της λέει ότι τον 19ο αιώνα η ενορία χρειάστηκε όγκο που ο παλαιός τοίχος δεν μπορούσε να δώσει.

Τρεις Ανάργυροι, τρεις ιστορίες

Οι άγιοι Κοσμάς και Δαμιανός, οι ανάργυροι ιατροί, τιμώνται την 1η Ιουλίου και την 1η Νοεμβρίου. Στη Βέροια η τριπλή παρουσία τους δεν είναι πλεονασμός. Οι Μικροί κρατούν την επιγραφή του 1706 και συνδέονται με το Βυζαντινό Μουσείο στην οδό Ιεραρχών. Οι Μεγάλοι κρατούν τον τοίχο του 16ου αιώνα και τον πεντάκλιτο όγκο. Ο νέος ναός είναι σύγχρονη ενορία, χωρίς διεκδίκηση τοιχογραφικού συνόλου. Στο Νησί Ημαθίας υπάρχει επιπλέον μονή των ίδιων αγίων, του 1813–1814, που δεν ανήκει σε αυτή τη σελίδα.

Τι να κοιτάξετε

Ο ανατολικός τοίχος είναι η στάση. Τα πέντε κλίτη εξηγούν την ενοριακή χρήση του 19ου αιώνα, όχι τη βυζαντινή κάτοψη. Μην περιμένετε τρούλο ούτε κατάγραφο εσωτερικό. Οι λίγες τοιχογραφίες είναι εύκολο να τις προσπεράσει κανείς αν τον τραβήξει το πλάτος του ναού. Χωρίς φλας, χωρίς άγγιγμα. Αν ο τοίχος είναι επιχρισμένος σε σημεία, η αποκάλυψη δεν γίνεται με το χέρι του επισκέπτη.

Επίσκεψη

Ο ναός ανοίγει κατόπιν συνεννόησης, χωρίς εισιτήριο. Σεμνή ενδυμασία. Η στάση συνδυάζεται με τους Μικρούς Αναργύρους, αν θέλετε να δείτε πόσο διαφορετικά λύθηκε η ίδια αφιέρωση μέσα σε έναν αιώνα, από το 1706 ως τις αρχές του 19ου. Μην τους συγχωνεύετε σε μία στάση «των Αναργύρων» στον χάρτη· οι διευθύνσεις διαφέρουν και οι ώρες επίσης.

Ο πεντάκλιτος όγκος δυσκολεύει τη θέρμανση και τον φωτισμό. Μη κρίνετε τις λίγες τοιχογραφίες του ανατολικού τοίχου από μια χειμωνιάτικη επίσκεψη με μισοσκόταδο. Ζητήστε να ανάψουν φως μόνο στο ιερό, αν αυτό επιτρέπεται, και μείνετε εκεί. Τα υπόλοιπα κλίτη εξηγούν τον 19ο αιώνα και δεν χρειάζονται την ίδια προσοχή.