Ιερά Μονή Παναγίας Πανυμνήτου και Προφήτου Ηλιού Ασωμάτων

Στην αριστερή όχθη του Αλιάκμονα, κοντά στους Ασωμάτους και περίπου οκτώ χιλιόμετρα νότια της Βέροιας, στέκεται ένα καθολικό που δεν ξεπερνά τα έξι μέτρα σε μήκος. Είναι ό,τι απέμεινε από τη μονή της Παναγίας Πανυμνήτου και του Προφήτη Ηλία. Η διπλή αφιέρωση δεν είναι νεωτερική συνήθεια: η κτητορική επιγραφή τοποθετεί τα εγκαίνια στο 1570 και δηλώνει ότι ο ναός χτίστηκε για την Παναγία. Η προσωνυμία του Προφήτη Ηλία επικράτησε αργότερα, και η Μητρόπολη κρατά και τα δύο ονόματα.

Ο ναός και οι τοιχογραφίες

Εξωτερικά η μονόκλιτη βασιλική είναι λιτή. Η κόγχη του ιερού είναι τρίπλευρη, με λαξευτή ταινία που τρέχει στις τρεις πλευρές. Η είσοδος είναι δυτική· πάνω από το υπέρθυρο, σε τυφλό τόξο, σώζεται φθαρμένη τοιχογραφία της Παναγίας. Στο ιερό, εκτός από την κεντρική κόγχη και τις κόγχες πρόθεσης και διακονικού, υπάρχουν δύο ακόμη κόγχες στους πλάγιους τοίχους. Ο ναός ήταν κάποτε κατάγραφος. Σήμερα οι τοιχογραφίες είναι λίγες και συγκεντρωμένες κυρίως στο ιερό. Δεν υπογράφονται, αλλά η τεχνοτροπία τις δένει με τους ζωγράφους που δούλεψαν στις εκκλησίες της Βέροιας τον ίδιο αιώνα, δηλαδή με την υστεροβυζαντινή παράδοση της κεντρικής Μακεδονίας και όχι με ένα απομονωμένο εργαστήρι.

Τι χάθηκε το 1822

Ιστορικές ειδήσεις για την αδελφότητα είναι ελάχιστες. Το μοναστήρι φαίνεται ότι καταστράφηκε στα γεγονότα του 1822, μαζί με τις άλλες μονές της περιοχής. Από τα κελιά και τον περίβολο δεν σώζεται τίποτα αναγνώσιμο. Ο ναός άντεξε χάρη σε μεταγενέστερες επισκευές. Η Μητρόπολη κατατάσσει το συγκρότημα στις μονές υπό ανασύσταση: μην περιμένετε αδελφότητα, αρχονταρίκι και σταθερό ωράριο. Ο χώρος μπορεί να είναι κλειστός, και η πρόσβαση από τους δρόμους της τεχνητής λίμνης θέλει επιβεβαίωση.

Επίσκεψη με μέτρο

Αν ο ναός είναι ανοιχτός, μπείτε ως επισκέπτες μνημείου που παραμένει χώρος προσευχής: χαμηλή φωνή, σεμνή ενδυμασία, χωρίς φλας πάνω στις τοιχογραφίες. Μην επιχειρήσετε να «καθαρίσετε» φθαρμένη ζωγραφική και μην ακουμπήσετε την κόγχη. Η στάση δένεται φυσικά με την Καλλίπετρα και τον Πρόδρομο της Σκήτης, λίγο νοτιότερα στην ίδια κοιλάδα. Εδώ, όμως, το μάθημα είναι άλλο: πόσο μικρό μπορεί να είναι ένα καθολικό του 1570 και πόσα χάνει κανείς αν το προσπεράσει επειδή δεν έχει τρούλο.