Ιερός Ναός Αγίων Κηρύκου και Ιουλίττας

Ο τρούλος δεν υπάρχει πια, και αυτό είναι η πρώτη πληροφορία για τους Αγίους Κήρυκο και Ιουλίττα. Ο ναός ήταν σταυροειδής εγγεγραμμένος με τρούλο. Από τον 16ο αιώνα, όταν ο τρούλος κατέρρευσε, έχει τη μορφή μονόχωρου πυρήνα που τον τυλίγει στοά. Ο χρόνος ίδρυσης δεν είναι γνωστός. Το 1395 όμως μνημονεύεται ως καθολικό σταυροπηγιακής μονής, άρα πριν από την κατάρρευση ήταν ήδη μονή και όχι απλό ενοριακό παρεκκλήσι.

Τρία στρώματα που χρονολογούνται

Στην πρόθεση σώζονται υπολείμματα τοιχογραφιών των μέσων του 14ου αιώνα. Στις εξωτερικές επιφάνειες του δυτικού και του νότιου τοίχου του αρχικού ναού μένει ζωγραφική του τέλους του 15ου. Ο μονόχωρος κεντρικός πυρήνας τοιχογραφήθηκε το 1589. Οι τρεις ημερομηνίες δεν φτιάχνουν ένα «ωραίο σύνολο»· φτιάχνουν την ιστορία μιας μονής που έχασε τον τρούλο της και συνέχισε να παραγγέλλει ζωγραφική μέσα σε μικρότερο σχήμα. Η αγία Ιουλίττα και ο μικρός γιος της Κήρυκος, μάρτυρες της Ταρσού, τιμώνται στις 15 Ιουλίου.

Στη διαδρομή της Μακαριώτισσας

Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ημαθίας εντάσσει τον ναό στη διαδρομή της Μακαριώτισσας, μαζί με τον Μικρό Άγιο Γεώργιο και τον Άγιο Νικόλαο της Μακαριώτισσας, με άνοιγμα συγκεκριμένες ημέρες το μεσημέρι. Δεν είναι πόρτα που ανοίγει όποτε περάσει κανείς από το σοκάκι. Αν η στοά σάς μπερδεύει, μείνετε στον κεντρικό πυρήνα και ζητήστε να δείτε την πρόθεση: εκεί είναι το παλαιότερο χρώμα.

Τι να μην περιμένετε

Μην ψάχνετε τρούλο «που κρύβεται από τη στέγη». Έπεσε, και η σημερινή στέγη είναι η λύση μετά την πτώση. Μην ταυτίζετε τον ναό με άλλα παρεκκλήσια των ίδιων αγίων σε χωριά της Ημαθίας. Και μην ακουμπάτε το εξωτερικό στρώμα του 15ου αιώνα, που είναι εκτεθειμένο στον καιρό περισσότερο από τη ζωγραφική του 1589. Η στάση συμπληρώνεται, την ίδια βόλτα, με τον Μικρό Άγιο Γεώργιο, όπου ένας πυρήνας των αρχών του 15ου αιώνα σώθηκε ως ιερό νεότερου τρίκλιτου ναού.

Η στοά που τυλίγει τον πυρήνα μετά την πτώση του τρούλου είναι μέρος της ιστορίας, όχι εμπόδιο. Περπατήστε την πριν μπείτε στο κέντρο του 1589. Η πρόθεση, με τα υπολείμματα των μέσων του 14ου αιώνα, είναι μικρή· μη την προσπεράσετε επειδή ο φωτισμός είναι κακός.