Ιερός Ναός Αγίου Στεφάνου

Ο Άγιος Στέφανος είναι τρίκλιτη βασιλική του 18ου αιώνα. Διαδέχθηκε ναό του 16ου αιώνα, και σε εκείνον τον ναό του 16ου φαίνεται ότι είχε ήδη περιληφθεί άλλος, παλαιότερος, από τον οποίο μένουν ορισμένα αρχιτεκτονικά μέλη στο δυτικό τμήμα. Τρεις φάσεις, λοιπόν, από τις οποίες μόνο η τελευταία δίνει την όψη που φωτογραφίζεται από τον δρόμο. Ο πρωτομάρτυρας Στέφανος τιμάται στις 27 Δεκεμβρίου, μέσα στο εορταστικό κύκλο των Χριστουγέννων, και ο ναός γεμίζει τότε περισσότερο απ’ ό,τι σε μια τυχαία επίσκεψη του Αυγούστου.

Τι δεν πρέπει να ισχυριστούμε

Δεν σώζεται δημοσιευμένη κτητορική επιγραφή με έτος του 18ου αιώνα ούτε όνομα ζωγράφου. Τα αρχιτεκτονικά μέλη στα δυτικά δεν ταυτίζονται, στις συνόψεις του μνημείου, με συγκεκριμένο αρχαίο κτίριο. Λέμε «παλαιότερο κτίσμα» και σταματάμε. Ο ναός δεν είναι κατάγραφος. Το ενδιαφέρον του είναι η διαδοχή των κελυφών, συνηθισμένη στη Βέροια αλλά εδώ ορατή στα δυτικά μέλη και όχι σε μια κόγχη με κεραμοπλαστική, όπως στον Άγιο Σάββα.

Ενοριακή χρήση

Ο ναός λειτουργεί και δεν είναι αποκλειστικά αρχαιολογικός χώρος. Ανοίγει χωρίς εισιτήριο όταν υπάρχει νεωκόρος. Σεμνή ενδυμασία, ησυχία σε ακολουθία, χωρίς μετακίνηση εικόνων για φωτογραφία. Αν ψάχνετε τοιχογραφικό σύνολο του 16ου αιώνα, ο Άγιος Νικόλαος του Ανθίμου, του 1565, είναι η σωστή στάση· ο Άγιος Στέφανος εξηγεί άλλο πράγμα, το πώς μια βασιλική του 18ου αιώνα κουβαλά μέσα της δύο προηγούμενες.

Πού στέκεται στην πόλη

Η στάση δένεται με τον Άγιο Δημήτριο, βασιλική των μέσων του 16ου με τέμπλο του 18ου, και με τη Μεταμόρφωση, όπου οι τοιχογραφίες των αρχών του 17ου μένουν στο ιερό. Οι τρεις ναοί δείχνουν τη μεταβυζαντινή ενοριακή Βέροια, πέρα από τον κύκλο του Καλλιέργη. Ρωτήστε για το ωράριο την παραμονή των Χριστουγέννων, γιατί ο ναός του Στεφάνου έχει λόγο να είναι ανοιχτός ακριβώς τότε, όταν οι υπόλοιποι τουρίστες έχουν φύγει.

Τα αρχιτεκτονικά μέλη στα δυτικά φαίνονται καλύτερα με πλάγιο φως, νωρίς το απόγευμα. Μη τα χαρακτηρίσετε «αρχαία» μπροστά σε όποιον σας ξεναγεί· ο κατάλογος λέει παλαιότερο κτίσμα ενσωματωμένο στον ναό του 16ου αιώνα, και αυτό είναι ήδη αρκετά ακριβές. Ο 18ος αιώνας είναι η όψη, όχι όλη η ιστορία.