Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου, γνωστός και ως Άγιος Σπυρίδων

Δύο ονόματα, ένας ναός. Ο Άγιος Νικόλαος που οι Βεροιώτες λένε και Άγιο Σπυρίδωνα είναι τρίκλιτη βασιλική με νάρθηκα, των αρχών του 17ου αιώνα. Το υλικό της κατασκευής προέρχεται από αρχαιότερα μνημεία της πόλης: σπόλια, όχι «αρχαίος ναός» με τη σημερινή του κάτοψη. Οι τοιχογραφίες, σύμφωνα με την κτητορική επιγραφή, χρονολογούνται στο 1617. Η διπλή ονομασία δεν σημαίνει δύο κτίσματα ούτε ότι ο ναός είναι αφιερωμένος εξίσου και επισήμως και στους δύο αγίους από την ίδρυσή του· σημαίνει ότι η τοπική χρήση πρόσθεσε τον άγιο Σπυρίδωνα δίπλα στον Νικόλαο.

Το 1617

Η επιγραφή είναι το ασφαλές σημείο. Ό,τι λέγεται για «ναό του 14ου αιώνα που αγιογραφήθηκε αργότερα» δεν στηρίζεται σε αυτό το μνημείο. Στα 1617 η Βέροια τοιχογραφεί ακόμη ολόκληρους ναούς, μία γενιά πριν από τη στοά του Παντοκράτορος (1687) και την επιγραφή της Αγίας Παρασκευής της Μακαριώτισσας (1683). Ο άγιος Νικόλαος τιμάται στις 6 Δεκεμβρίου, ο άγιος Σπυρίδων στις 12. Αν η πόρτα ανοίγει σε μία από τις δύο γιορτές, μην συμπεράνετε ότι η αφιέρωση «άλλαξε».

Άλλοι Νικόλαοι, άλλοι Σπυρίδωνες

Ο Άγιος Νικόλαος ο Ψαράς, ο της Μακαριώτισσας, ο της Δεξιάς, ο του μοναχού Ανθίμου και ο της Γούρνας είναι διαφορετικοί ναοί. Ο Άγιος Σπυρίδων της ενορίας του Αγίου Γεωργίου, που οι κατάλογοι τοποθετούν διστακτικά στις αρχές του 19ου αιώνα, είναι επίσης άλλος. Η σελίδα αυτή αφορά μόνο τη βασιλική με την επιγραφή του 1617. Τα σπόλια αξίζει να τα κοιτάξετε στους τοίχους πριν μπείτε: κιονίσκοι και μέλη που δεν ταιριάζουν μεταξύ τους είναι το ορατό ίχνος της ανακύκλωσης.

Επίσκεψη

Κατόπιν συνεννόησης ή σε ακολουθία. Σεμνή ενδυμασία, χωρίς φλας στην επιγραφή και στις τοιχογραφίες. Διαβάστε το έτος πριν φωτογραφίσετε το τέμπλο, που μπορεί να είναι νεότερο από το 1617 και δεν πρέπει να τραβήξει όλη την προσοχή. Η στάση είναι από τις καθαρότερες της μεταβυζαντινής πόλης, ακριβώς επειδή μια επιγραφή κόβει τις εικασίες.

Τα σπόλια στους τοίχους δεν είναι όλα της ίδιας προέλευσης και δεν χρειάζεται να τα ταυτίσετε με συγκεκριμένο αρχαίο κτίριο. Αρκεί να δείτε ότι ο ναός του 1617 χτίστηκε με ό,τι η πόλη είχε πρόχειρο. Η επιγραφή, όχι τα μάρμαρα, δίνει το έτος.