Ιερός Ναός Οσίου Αντωνίου του Νέου, πολιούχου της Βέροιας

Η πόλη δεν γιορτάζει τον πολιούχο της στην Παλαιά Μητρόπολη. Τον γιορτάζει στον ναό του Οσίου Αντωνίου του Νέου, στην οδό Αγίου Αντωνίου, δίπλα στην ομώνυμη πλατεία. Ο όσιος είναι τοπικός άγιος της Βέροιας, όχι ο μέγας Αντώνιος της Αιγύπτου ούτε κάποιος «αντώνιος του 12ου αιώνα» που εμφανίζεται σε πρόχειρους οδηγούς. Η μνήμη του τιμάται στις 17 Ιανουαρίου και την 1η Αυγούστου, και η δεύτερη ημερομηνία συνδεόταν παλαιότερα με εμποροπανήγυρη.

Καμαριώτισσα, δύο φωτιές, ναός του 1904

Η παράδοση της πόλης θέλει τον όσιο θαμμένο στον αυλόγυρο της Παναγίας Καμαριώτισσας, εκεί όπου βρισκόταν και το πατρικό του, και το λείψανο να τοποθετήθηκε αργότερα σε λάρνακα μέσα στον ίδιο ναό. Ο ναός της Καμαριώτισσας καταστράφηκε από πυρκαγιά πριν ή γύρω στο 1860 και στη θέση του χτίστηκε εκκλησία αφιερωμένη πλέον στον Αντώνιο. Και αυτή κάηκε τη νύχτα της 4ης Φεβρουαρίου 1898. Ο σημερινός τρίκλιτος ναός, ρυθμού βασιλικής, με περιμετρικό νάρθηκα και δύο μεταγενέστερα κωδωνοστάσια, εγκαινιάστηκε στις 12 Σεπτεμβρίου 1904. Η συχνά αναφερόμενη χρονολογία 1860 αφορά την ενδιάμεση φάση, όχι το κτίσμα που βλέπει κανείς σήμερα.

Τι φυλάσσεται

Στον ναό φυλάσσεται η κάρα του οσίου, και αυτός είναι ο λόγος που η Βέροια τον θεωρεί προσκύνημα και όχι απλώς ενοριακή εκκλησία του κέντρου. Λίγα μέτρα πιο πέρα, στην οδό Αγίου Αντωνίου 8, στέκεται ο Άγιος Γεώργιος του άρχοντος Γραμματικού, με τοιχογραφίες από το 1380· μην τους ενώνετε σε μία επίσκεψη χωρίς να αλλάξετε προσδοκία. Υπάρχει και μικρό παρεκκλήσι του οσίου στην οδό Ελ. Βενιζέλου 33, ξεχωριστό και ταπεινό κτίσμα, που δεν πρέπει να συγχέεται με τον ενοριακό ναό.

Επίσκεψη

Ο ναός είναι ανοιχτός στη διάρκεια της ημέρας, ως ζωντανή ενορία, χωρίς εισιτήριο. Σεμνή ενδυμασία, χωρίς φωτογράφιση της λάρνακας με φλας αν ο νεωκόρος το απαγορεύει, και υπομονή στις 17 Ιανουαρίου, όταν η πόλη μαζεύεται. Την 1η Αυγούστου ο εορτασμός είναι ηπιότερος από παλιά, αλλά παραμένει δεύτερος πόλος. Όποιος θέλει τη βυζαντινή Βέροια συνεχίζει προς την Παλαιά Μητρόπολη· όποιος θέλει να καταλάβει ποιον θεωρεί προστάτη της η σημερινή πόλη μένει εδώ.